Waar moet politiek over gaan?

Het ROB (Raad voor Openbaar Bestuur) schrijft met enig regelmaat nuttige rapporten en geeft ook jaarlijks de ROB-lezing, dit jaar door Mark Elchardus, een Vlaamse hoogleraar die ondermeer het boek ‘De Dramademocratie’ schreef.

Ons politiek systeem stamt uit de tijd van de Griekse oudheid, toen het onderscheid tussen privé en publiek groot was, waar het privé gedeelte van huis en haard door vrouwen en slaven werd gerund en politiek en de publieke arena het terrein van mannen was. In de loop der eeuwen is dit onderscheid veel minder scherp geworden, ‘the personal is political’ zoals feministen riepen. Persoonlijk welzijn, het geluk van de mensen is onderwerp van politiek geworden. Intieme details van het persoonlijk leven zijn niet meer privé maar worden in allerlei media zoals TV (reality-shows, soaps) en internet (Hyves, Facebook en meer van dit soort sites) breed uitgemeten. Die invasie van het privé-leven in het publieke domein heeft ertoe geleid dat politiek vooral zich met persoonlijke belangen is gaan bezighouden, en pragmatisch naar een groter welvaart en geluk van de kiezer streeft. Zo luidt de gangbare analyse van zowel het ontstaan van de kloof tussen burger en politiek alsook de populistische aanpak in het dichten ervan. Mark Elchardus heeft daar een hele andere opvatting over, gestoeld op wetenschappelijk onderzoek naar hoe kiezers kiezen.

 Eigenbelang als ‘stemwijzer’ is lange tijd dermate vanzelfsprekend geweest dat niemand de moeite heeft genomen om te toetsen of dit waar is. Men ging er vanuit dat mensen stemde op partijen die het beste voor hun persoonlijke belangen opkomen (in lijn met het persoonlijke dat politiek is geworden). Onderzoek wijst uit dat dit echter een foute veronderstelling is. Mensen stemen niet egocentrisch, maar op basis van wat zij denken dat goed zou zijn voor de samenleving, een sociaal-centrisch stemgedrag dus.

 Sociale controle is niet verdwenen in de moderne samenleving, maar heeft een ander vorm gekregen. “Vandaag wordt mensen gezegd dat ze moeten kiezen, maar grote inspanningen worden geleverd om de factoren die de keuzes bepalen, te vormen en te beïnvoldoen. Het gaat dan om factoren als kennis, vaardigheden, opvattingen, wijzen van omgaan met gevoelens…” Deze worden aangereikt in onze scholen, via de massamedia, in de reclame, via internet.

 Mensen kunnen zeer tevreden zijn over hun persoonlijk leven, maar zeer ontevreden over hoe het er aan toe gaat in de samenleving (dit werd reeds in het SCP onderzoek van 2004 aangetoond). Die ontevredenheid richt zich op de onderwerpen die juist in de massamedia zo dominant aanwezig zijn: klimaat, globalisering en de gevolgen voor de welvaartsstaat, de multiculturele samenleving. Dat privé het goed gaat is dus nog niet een garantie voor een positieve oordeel over de samenleving. Ook hier bliijkt de versmelting van privé en publieke ruimte een mythe. Elchardus is hoopvol gestemd over deze constatering. “Mensen beschouwen de (publieke) sfeer blijkbaar als iets dat te belangrijk is om zomaar op te vullen met de zorgen die voortvloeien uit het persoonlijke leven.”  “Burgers willen zich een oordeel vellen over hoe het gaat met de samenleving. Het is in die oordeelsvorming dat de hedendaagse politiek aanwezig moet zijn.”

De volledige tekst van de lezing, inclusief het debat erna, is vanaf de site van het ROB te downloaden en wel hier

 

Gepubliceerd door

Angela

Angelawerkt .... is Angela Riddering. Werkzaam bij de overheid en laat die beter werken.

Geef een reactie